آکادمی علوم چین (CAS) به عنوان پیشران و ستون فقرات نظام نوآوری این کشور شناخته میشود و نقشی کلیدی و چندبعدی در توسعه علمی و فناورانه چین ایفا میکند. جایگاه و کارکردهای این نهاد را میتوان در محورهای زیر خلاصه کرد:
۱. قطب اجرای پژوهشهای بنیادین و کاربردی
آکادمی علوم چین با در اختیار داشتن بیش از ۱۰۰ مؤسسه تحقیقاتی، بزرگترین و ممتازترین نهاد علمی حرفهای در این کشور است. این آکادمی نه تنها در اجرای برنامههای تحقیقاتی ملی پیشرو است، بلکه مؤسسات وابسته به آن (مانند مؤسسات فیزیک و شیمی در پکن و دالیان) در تراز جهانی فعالیت کرده و مرزهای دانش را جابهجا میکنند.
۲. مرجع نخبگی و تربیت سرمایه انسانی
این نهاد نقش حیاتی در جذب و پرورش استعدادها ایفا میکند:
- برنامههای حمایتی: آکادمی با اجرای طرحهایی نظیر «برنامه صد نخبه»، دانشمندان جوان را با ارائه حقوق بالا و تسهیلات رفاهی به کار در چین ترغیب میکند.
- جذب نخبگان مهاجر: آمارها نشان میدهد حدود ۸۱ درصد از اعضای این آکادمی را نخبگانی تشکیل میدهند که پس از تحصیل در دانشگاههای برتر جهان، به چین بازگشتهاند.
- آموزش عالی: دانشگاه آکادمی علوم چین در رتبهبندیهای جهانی، جایگاههای بسیار ممتازی (رتبه ۹ جهانی در نوآوری و رتبه ۱ در تحقیقات مؤسساتی) را به خود اختصاص داده است.
۳. زایش شرکتهای فناور و تجاریسازی دانش
آکادمی علوم چین صرفاً یک نهاد تئوریک نیست، بلکه در تبدیل دانش به ثروت بسیار فعال است. برای نمونه، شرکت بزرگ لنوو (Lenovo) محصول خروجی و رشد یافته از دل این آکادمی است. این موضوع نشاندهنده موفقیت آکادمی در ایجاد پیوند میان پژوهشهای آزمایشگاهی و بازار رقابتی جهانی است.
۴. سیاستگذاری و مشاوره راهبردی
این نهاد فراتر از وزارتخانههای معمولی عمل کرده و به عنوان یک نهاد حاکمیتی سطح بالا، مشاورههای تأثیرگذار به دولت ارائه میدهد. برنامههای مستقلی مانند «برنامه نوآوری دانشی» و «نوآوری ۲۰۲۰» توسط این مرکز برای تبدیل چین به قطب بینالمللی نوآوری تدوین و اجرا شده است.
۵. مدیریت بودجه و پروژههای کلان
بخش قابل توجهی از بودجه تحقیق و توسعه (R&D) چین، خارج از نظارت مستقیم وزارت علوم و توسط این آکادمی مدیریت میشود. CAS در اجرای ابرپروژههای ملی در حوزههای زیر نقش محوری دارد:
- انرژی هستهای و علوم فضایی
- سلولهای بنیادی
- فناوریهای کوانتومی
خلاصه نقشهای کلیدی در یک نگاه
| نقش کلیدی | شرح عملکرد |
| ستون فقرات زیرساختی | تأمین زیرساخت برای بیش از ۱۰۰ مرکز پژوهشی پیشرفته |
| مبدأ فناوری | خلق شرکتهای بینالمللی و برندهای جهانی از دل پژوهشها |
| آهنربای نخبگان | جذب و بازگشت دادن دانشمندان برتر جهان به زیستبوم چین |
| بازوی اجرایی حاکمیت | مدیریت مستقیم پروژههای استراتژیک و بودجههای کلان |
استعارهای برای درک بهتر: «موتورخانه کشتی اقیانوسپیما»
برای درک بهتر، میتوان آکادمی علوم چین را به «موتورخانه یک کشتی اقیانوسپیما» تشبیه کرد؛ این نهاد همانند موتوری است که قدرت لازم (دانش و فناوری) را تولید میکند، قطعات کلیدی (نخبگان) را در کنار هم نگه میدارد و مسیر حرکت کشتی را به سوی افقهای نوین علمی و نوآوری بومی تضمین میکند. بدون این موتورخانه، کشتی اقتصاد و صنعت چین نمیتوانست در طوفانهای رقابت جهانی به حرکت خود ادامه دهد.
